Đường biến đổi gen hay đường hóa học aspartame có an toàn không?

Hiện đường hóa học aspartame hay còn gọi là đường biến đổi gen đang được dùng để thay thế đường tự nhiên trong rất nhiều thực phẩm và dược phẩm. Tuy nhiên, thực chất loại đường này cũng gây rất nhiều tranh luận về mức độ an toàn, đặc biệt là về nguồn gốc của chúng.

Đường biến đổi gen aspartame là gì?

duong-bien-doi-gen-1

Đường biến đổi gen aspartame là loại đường hóa học khá phổ biến trên thế giới

Aspartame (mã số E951 – thuộc nhóm thực phẩm GMO) có công thức hoá học là C14H18N2O5. Đường có danh pháp quốc tế là N-l-α-Aspartyl-L-phenylalanine l- methyl ester hay 3-amino-N–(α-carboxyphenethyl) succinamic acid N-methyl ester. Hiện đường biến đổi gen đang được thương mại hoá dưới một số tên như Aminosweet, NutraSweet, Sanecta, Canderel, Equal, Spoonful, Sino sweet, Tri-Sweet.…

Về đặc điểm, đường biến đổi gen aspartame thường xuất hiện dưới dạng kết tinh hoặc bột màu trắng không mùi. Độ ngọt của loại đường này cao gấp 200 lần đường tự nhiên. Do đó, chỉ cần dùng 1 lượng rất nhỏ đường biến đổi gen aspartame cũng có thể tạo độ ngọt tương đương, thậm chí cao hơn hẳn đường mía.

Tuy nhiên, về vị ngọt thì aspartame hơi khác với đường kính. Nó ngọt chậm hơn lúc đầu nhưng lại kéo dài lâu hơn. Nếu phối trộn đường biến đổi gen aspartame với acesulfame potassium (acesulfame K) thì sẽ cho vị ngọt giống như đường nhưng ngọt hơn đường. Do đó, loại đường này thường được dùng acesulfame. Đặc biệt, đường biến đổi gen dễ bảo quản và sử dụng; không để lại dư vị kim loại hoặc hoá chất khó chịu như một số chất làm ngọt khác; giá thành lại rẻ hơn nhiều so với đường mía hoặc đường củ cải.

Do đó, chúng đang được dùng phổ biến trong rất nhiều loại thực phẩm như bánh kẹo, đồ uống, các sản phẩm “không đường”, một số loại thuốc, vitamin bổ sung. Thống kê cho thấy đường biến đổi gen aspartame đã được phép sử dụng rộng rãi tại hơn 125 quốc gia trên thế giới và hiện diện trong khoảng 6.000 sản phẩm. Ở Việt Nam, bạn cũng có thể tìm thấy đường hóa học trong nhiều mặt hàng như nước tương, nước mắm, nước giải khát, đường ăn kiêng, bánh ăn kiêng, kẹo cao su….

duong-bien-doi-gen-2

Đường aspartame ngọt hơn nhiều lần đường làm từ cây mía

Tính độc hại của đường biến đổi gen aspartame

Đối với nhiều người aspartame chỉ là một loại đường thay thế được Cục quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ – FDA phê chuẩn. Và hiển nhiên là loại đường này an toàn toàn với sức khỏe người dùng. Tuy nhiên, hơn 30 năm qua nhiều nhà khoa học vẫn liên tục cảnh báo về mức độ an toàn của đường biến đổi gen aspartame. Thậm chí, thời gian đầu chính các tài liệu của FDA cũng chỉ ra loại đường có nguồn gốc từ vi khuẩn biến đổi gen này không an toàn.

Cụ thể, aspartame là một hóa chất độc hại hiệp đồng. Bạn có thể hiểu đơn giản là đây là tổng hợp các thành phần sẽ tạo thành một loại chất có độc tố cao hơn hẳn (thậm chí theo cấp số nhân) so với các thành phần đơn lẻ. Trong khi đó, chính các thành phần đơn lẻ như aspartame – acid aspartic, phenylalanine và methanol đã là chất độc hại.

Đơn cử như methanol (khác với methanol trong nước giải khát có cồn và trong nhiều loại thuốc bảo quản thực phẩm), chất này ở dạng tự do có độc tính cao. Khi được hấp thu vào cơ thể, nó có thể nhanh chóng chuyển thành formaldehyde và sau đó thành acide formic. Chúng có thể phá hủy DNA và tăng nguy cơ của nhiều loại ung thư như ung thư hạch, ung thư máu….

Ngoài ra, các chất làm ngọt nhân tạo như đường biến đổi gen thường được dùng làm chất thay thế an toàn cho đường. Tuy nhiên, một nghiên cứu được công bố trên tạp chí Appetite từ năm 2013 đã chỉ ra rằng, so với đường sucrose thì đường biến đổi gen aspartame còn gây béo phì nghiên trọng hơn. Một nghiên cứu khác được đăng tải trên Tạp chí Sinh học và Y dược Yale (YJBM) lại phát hiện đường aspartame làm thay đổi việc sản xuất hóc môn tự nhiên trong cơ thể, khiến chúng ta cảm thấy ngon miệng và thèm các món đồ ngọt ngào hơn.

Nguồn gốc của đường biến đổi gen aspartame

duong-bien-doi-gen-3

Đường aspartame được tạo ra từ phân của vi khuẩn E. Coli biến đổi di truyền

Những thực phẩm GMO đang gây quan ngại trên phạm vi toàn thế giới. Nhiều người lo lắng rằng những gen biến đổi có thể tác động tới con người, tăng nguy cơ một số chứng bệnh và gián tiếp thay đổi hệ sinh vật. Ở đường biến đổi gen aspartame, sự lo lắng không dừng ở đó mà còn đến từ chính nguồn gốc của loại đường này.

Đường biến đổi gen aspartame được sản xuất từ phân của vi khuẩn E. Coli biến đổi di truyền. Vẫn áp dụng quá trình lên men tương tự nhưng E. Coli được biến đổi với một số loại gen đặc biệt để tạo ra lượng enzyme cao bất thường. Và chính loại enzyme được coi như phụ phẩm đó lại lại ra phenylalanine – chất cần thiết cho việc sản xuất aspartame.

Hơn nữa, ban đầu các nghiên cứu thực hiện cũng không nhằm mục đích phát triển đường biến đổi gen. Aspartame chỉ được các nhà khoa học phát hiện trong quá trình nghiên cứu thuốc lở loét cho G.D. Searle and Company. Công ty dược này sau đó được Monsanto – gã khổng lồ đã sản xuất ra hàng loạt những thực phẩm GMO mua lại vào năm 1985. Khi các nhà nghiên cứu phát hiện ra chất hóa học này có vị ngọt G.D Searle đã trình lên Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ để được phê chuẩn thương mại FDA.

Liều dùng khuyến cáo của đường aspartame

Dù cuối cùng đường biến đổi gen đã được FDA chấp thuận nhưng người dùng không thể không lo lắng về mức độ an toàn của chúng. Do đó, nếu buộc phải dùng đường aspartame, hãy chắc chắn là bạn luôn dùng đúng hoặc ít hơn liều lượng khuyến cáo:

– Theo FDA, bạn chỉ nên dùng đường aspartame theo liều dùng cho phép mỗi ngày (ADI) là khoảng 40 mg/ kg thể trọng.

– Việt Nam cũng đã có những hướng dẫn cụ thể về việc dùng loại đường hóa học này. Theo đó, Bộ trưởng Bộ Y tế đã ký Quyết định số 3742 /2001/QĐ-BYT ngày 31 tháng 8 năm 2001 hướng dẫn giới hạn tối đa của đường aspartame trong thực phẩm (Maximum level) theo từng loại gồm:

+ Kẹo cứng, kẹo mềm, kẹo cao su…: 10.000 mg/ kg.

+ Đồ uống có sữa, có hương liệu hoặc lên men như bia trứng, sô cô la, sữa cacao, sữa chua uống, sữa đặc: 600 mg/ kg.

+ Các sản phẩm dùng để trang trí thực phẩm: 5.000 mg/ kg.

Aspartame không phải là trường hợp thực phẩm nhiễm GMO đầu tiên bị phản ánh có nhiều tác dụng phụ gây hại cho sức khỏe mà vẫn được cơ quan quản lý cấp phép. Đặc biệt, loại thực phẩm GMO này từng bị chính FDA đánh giá là không an toàn. Do đó, một lần nữa khẳng định người dùng cần hết sức thận trọng khi dùng loại đường này.